Μπρεχτική θεωρία - Αποστασιοποίηση

Για να περάσει ο Μπρεχτ από τη μαρξιστική θεωρία της αισθητικής στην πράξη δημιούργησε τη μέθοδο της αποστασιοποίησης και του παραξενίσματος. Η αποστασιοποίηση είναι εκείνο το εργαλείο, με το οποίο ο Μπρεχτ δηλώνει την αντίθεσή του στην αριστοτελική μίμηση και κάθαρση, που ήταν η βάση του Θεάτρου για αιώνες. Μέσω αυτής, δηλαδή μέσω της συναισθηματικής συμμετοχής, ο θεατής οδηγείται στη συμπάθεια, στον οίκτο, στον φόβο που του προκαλούν τα πάθη των ηρώων.

Σύμφωνα με τον Μπρεχτ, οι θεατρικές παραστάσεις θα πρέπει να λειτουργούν ως τροφή για σκέψη δίνοντας έναυσμα για τη δημιουργική καλλιέργεια του νου. Ο θεατής θα πρέπει να αναγνωρίζει ότι πρόκειται να παρακολουθήσει μια θεατρική παράσταση και να μην ταυτίζεται με τους πρωταγωνιστές βιώνοντας ένα πλήθος έντονων συναισθημάτων. Ο μύθος χαρακτηρίζεται από μια ροή γεγονότων που οδηγούν στην κορύφωση. Ο μύθος στην αριστοτελική εκδοχή του θεάτρου οφείλει να έχει μια συνέχεια και να διευκολύνει τον θεατή να εισέλθει στο έργο, καθώς αποδίδει σ’ αυτό μια συνάφεια με την ίδια τη ζωή. Η μπρεχτική ένσταση σ’ αυτή την πορεία ταύτισης στηρίζεται ακριβώς στην αμφισβήτηση της συνέχειας της αφήγησης.

Ο Μπρεχτ θέλει έναν θεατή που να αποστασιοποιείται από τα πάθη, έτσι ώστε να τα παρατηρεί με κριτική ματιά. Ο ίδιος το διατυπώνει πεντακάθαρα πάλι στο “Μικρό όργανο για το θέατρο”: «επειδή το κοινό δεν καλείται να πέσει μέσα στον μύθο, όπως μέσα σε ένα ποτάμι για να παρασυρθεί πότε από δω, πότε από κει, πρέπει τα γεγονότα να συνδεθούν έτσι μεταξύ τους, ώστε οι κόμποι να είναι φανεροί. Έτσι μόνο μπορεί ο θεατής να παρεμβάλλεται ανάμεσά τους με την κρίση του»




Οι κόμποι που συνδέουν τα γεγονότα πρέπει λοιπόν να είναι φανεροί. Γιατί η σύνδεση των γεγονότων εκεί που μπορεί να παρεμβάλλεται ο θεατής, είναι το σημείο που η συνέχεια μπορεί να αναιρεθεί. Αυτή, λοιπόν, η διακοπή είναι που ορίζεται σαν το κατεξοχήν πεδίο της μπρεχτικής αποστασιοποίησης στο επίπεδο της μυθοπλασίας.

Ο Μπρεχτ επινοεί ένα πλαίσιο για τις θεατρικές χειρονομίες που θα εξασφαλίζουν μια αποστασιοποιητική δράση και το ονομάζει gestus. Το gestus δεν είναι μόνο μια θεατρική χειρονομία. Είναι ένα σύνθετο θεατρικό δρώμενο που εισάγει την ασυνέχεια και στο ρόλο και στο παίξιμο του ηθοποιού και στη σειρά των επεισοδίων, όπως ο ίδιος αναφέρει πάλι στο “Μικρό όργανο για το θέατρο”.

Αυτές οι εκφραστικές κινήσεις διακόπτουν τη θεατρική αφήγηση, αναστέλλοντας έτσι οποιαδήποτε πορεία ταύτισης του θεατή με τον ηθοποιό, αλλά και του ηθοποιού ή του τραγουδιστή με τον ρόλο του. Οι χειρονομίες του ηθοποιού είναι απολύτως απαραίτητες όταν επιχειρεί να διατηρήσει τις αποστάσεις από το ρόλο του.